نگاهی بر پيشينه تاریخی باغ ايراني

مقدمه2001766378678405347_rs.jpg
انسان كاشف طبيعت و عامل برقراري تداوم و پايداري بقاء بوده و از اینرو نه جزئي جدا‌شدني از طبيعت و نه حاكم مافوق آن است. شعر و ادب هنرهاي تزئيني ايران چه از زمان هخامنشيان و از زمان سامانيان و حتی دورة اسلامي، هميشه سرشار از احترام و علاقه‌ به طبيعت است.

طبيعت كليت و مظهر تجلي وجود است، مقام خاص و مقدسي دارد و در آن همه چيز در حالت نظم و تعادل قرار دارد. در باغ ،اين طبيعت از پيش انديشيده ،‌رابطه انسان و طبيعت در نهايت هماهنگي است. باغ به كمك اشكال منظم هندسي، رابطه ميان طبيعت و دنياي دروني تصور مي‌شود. باغ مفهوم عرفاني و مذهبي طبيعت و نظم جهاني را منعكس و مفاهيم فضاها را مطرح مي‌كند.
در باغ، خواه طبيعي و خواه ساخته دست انسان، آدمي با محيط اطراف خود در صلح و صفا بود. در باغ، انسان و طبيعت در همسويي كامل بودند. قرآن كريم در آيه‌هاي متعددي بیان میدارد:« شادي و لذت عميق كساني را كه به خداي خويش ايمان آوردند و سرانجام آرامش، بركت و آسايش يافتند و براي هميشه در باغ‌هايي جاي گرفتند كه آب از زير آنها جاري است در سايه‌هاي خنك و براي هميشه، آراسته به چشمه‌هاي سرشار.»
باغ، ايراني جاي امن و آرامی است براي تفكر آرام،من باب مزاح حتی جایی برای من با اون همه خستگی و درد آلودی است. جايي است براي تأمل و تحقيق، جايي كه روح خسته آدمي مي‌تواند تازه شود و آرامش يابد و منظره‌هاي تازه بر او مكشوف گردد...بگذریم.
اینگونه نقل کنم که.
 آرمان باغ بسيار نيرومند و با دوام بود. هر شهر و هر قصري باغ‌هايي داشت كه بسياري از آنها عمومي بودند. همه آنها براي مراسم نوروز باز بودند. كلاريخو توصيف مي‌كند كه جاده‌هاي زيبا داراي محوطه‌هاي باز بودند به صورت چهارراه‌هاي بزرگي كه در ميان آنها، آب‌نمايي براي نوشيدن آب وجود داشت و ميدان مركزي يك پارك بزرگ بوده که گرداگرد آن را درختان تبريزي بلند با آلاچيق پوشيده از ياسمن و گل‌سرخ احاطه کرده بودند.
بي‌شك آرمان باغ در همه هنرها به طور كامل نفوذ كرده در طرح فرش‌هاي بزرگ، در آفرينش‌هاي شاعرانه، و از همه مشهودتر در تابلو های نقاشی بيشتر اساتید و... مجسم‌كننده گل وگياه  وكامل بهشت است.حتی این نکته هم جای دارد گفته شود که نيلوفر آبي در سراسر اعصار و در تمامي آسيا يك نماد مقدس آسماني بوده.

2001786596329540868_rs.jpg

و اینکه آرايش معماري در سراسر اعصار منحصر به گل و گياه بوده و می‌باشد.

 

تاريخچه باغ ايرانی2005735953992019311_rs.jpg
باغ ايراني بيشتر حاكي از نيازهاي روحي است.و از زمان‌هاي قديم بخش اساسي از زندگي ايران و معماري آن بوده و در موجوديت آتشكده‌هاي بزرگ و تقويت نمادين آنها، سهم داشته است. و در زمان سومريان، باغ، معبد و قصر سلطنتي را احاطه ميكرد. بي‌شك باغ در چنين اقليم خشكي همه چيز از آسايش و زيبايي داشت تا عرضه كند.
زندگي در ايران به آب وابسته و در واقع آب‌ عامل اصلي زندگي است. ايرانيان به منظور بهره‌گيري نسبي از منابع آب، با قدرت تخيل و ابداع، چاره انديشي كرده بودند و كاريزهايي عميق كه از ٨٠ الي ١٦٠ كيلومتر طول داشتند. حفر مي‌نمودند. حتي در ٣٥٠٠ سال پيش از ميلاد، آرايش سفال پيش از تاريخ، علاقه شديد به آب و حاصلخيزي را نشان مي‌دهد. اين نقش هاي كهن، همه عناصر آن را به صورت واقعي يا نمادي، ثبت كرده‌اند : كوه، ابر، بركه، جنگل، پرندگان آبي و درختان كه هدف عمده از آنها دريافت پاسخ مساعد از قدرت‌هاي آسماني بود. در سفال سامرا، طرح نمونه‌وار باغ ديده شده است؛ به صورت دو نهر متقاطع با پرندگان و درختان در هر يك از چهارگوشه. در مفرغ‌هاي لرستان (حدود ١٠٠٠سال قبل از ميلاد) . باز درخت را همراه با آب روان ترسيم كرده‌اند كه مطلوبترين منظره در يك سرزمين خشك است. پس از آب، درختان مهمترين نقش را در شكل‌گيري باغ ايراني دارند. ايرانيان قديم معتقد به فرشته مقدسي بودند به نام (اوروزا) كه صدمه زدن به گل و گياه، موجب ناراحتي و خشم او مي‌شد.
در تاریخ باستان داریم که كوروش بزرگ در سارد، باغ بزرگي ساخته و به دست خود در آن درخت كاشته است. گزنفون Xenophon در كتاب خود به نام (اكونوميگوس) نقل كرده است كه كوروش شخصاًُ ليزاندر را به تماشاي باغ خود در سارد برده است كه: ليزاندر از مشاهدة زيبايي درخت‌ها، نظم و دقت فواصل آنها و مستقيم بودن رديف‌ها و زاويه‌ها و روايح معطر و متعددي كه هنگام گردش به مشام آن دو مي رسيده، تحسين و تمجيد مي‌كند.
باغ‌هاي هخامنشي داراي طرح‌هاي مستطيل دقيق با خيابان‌ها و درختان متقاطع بود. سنگ نگاره‌هاي به جا مانده از دوران هخامنشي با درختان راست قامت، به خوبي اهميت باغ در ميان ايرانيان و نيز نظم هندسي موجود در باغ‌هاي ايراني را نشان مي‌دهند.
باغ در عصر شاهنشاهي ساسانيان نيز بر پايه اصول گذشته شكل مي‌گيرد: تركيب هندسي منظم،خیابان‌هاي عمود برهم و كرت‌هاي راست گوشه.این باغ‌ها بسيار وسيع بودند و با دقت طراحي و مراقبت مي‌شدندتا جایی که گاه نزديك به ٢٥ كيلومتر مربع مساحت داشتند. باغي كه توسط خسروپرويز پس از هفت سال كار ايجاد شد، اصلاحي جسورانه و زيبا در محيط بود.
در دوران اسلامي نیز باغ‌هاي انبوهي كاخ را احاطه مي‌كرد و از لحاظ معماري به صورت بخشي از آن در نظرگرفته مي‌شد، به صورتي كه باغ تمامي جوانب اصلي بنا را به صورت قرينه فرا مي‌گرفت. سراسر محوطه به قطعات مستطيلي تقسيم مي‌شد كه از ميان آنها جوي‌هاي كوچكي مي‌گذشت . اين ‌باغ‌ها به پيروي از پيشينيان ايراني ساخته مي‌شدند.
 از همان سده‌هاي نخستين هجري، باغ‌سازي به شيوة ايراني به فراسوي مرزها مي‌رود و به مرور زمان گسترة خود را وسيع‌تر مي‌كند. باغ‌هاي زيباي آندلسي (الحمرا) و باغ‌هاي باربري كشمير نمونه‌هايي از باغ‌هايي هستند كه تحت تأثير باغ‌سازي ايراني شكل گرفتند. شيوة باغ‌سازي در كشورهاي شرقي از باغ‌سازي ايران الهام گرفته است.
بابرشاه، از شاهان مغولي حاكم بر هند شيوة باغ‌آرايي ايراني را به سرزمين هند برد و باغ‌هايي در آگرا واقع در شمال هند احداث كرد كه معدودي از آنها تا به امروز موجود است و سپس جهانگير يكي از جانشينان وي چندين باغ در منطقه كشمير ايجاد نمود.
در كتاب تاريخ تمدن ـ عصر ايمان ـ ويل دورانت آمده كه باغ به سبك ايراني مورد تقليد ساير ملل نيز قرار گرفت و هم در بين اعراب و مسلمين و هم در هندوستان رواج يافته است و در قرون وسطي موجب الهام اروپائيان گرديده است. در اروپاي قرون وسطايي كه در شهرها به باغ عمومي و فضاي سبز مفهومي نداشت، بيشتر شهرهاي ايران در محاصرة باغ‌هاي سرسبز و انبوه كه پناهگاهي براي آسايش ساكنان آنها بوده است و از نظر زيبايي، طراوت و داشتن باغ‌هاي بزرگ و بي‌شمار در دنياي آنروز به خود مي‌باليده‌اند.

2005733955616454072_rs.jpg

پاینده باد ایران و خاک پاکش.

منبع. به تصحیح از پایگاه باغهای ایران

/ 20 نظر / 43 بازدید
نمایش نظرات قبلی
امين متين

سلام ميثم جان با افتخار در سنگواره لينک شدی در ضمن انما ازديدا اردک شدم الامکا اوزرو رو از وبلاگت توی آيين مهر يادته بهت افتگ شدم و تو اسخرما اردک شدی

تکتم عيوقی

درود بر دوست بسيار خوب و عزيزم . وب بسيار زيبايی داری. موفق و سربلند باشيد . به اميد فردايی روشن ايرانی آزاد.

جام باده

سلام ممنونم از حضورتون من تا حالا اسم اين باغ را نشنيده بودم جای قشنگيه وبتون عاليه و همچنين مطالب توش .......... موفق باشی

جام باده

من با تبادل لينک موافقم شما نسبت به وب من لطف دارين لطفا من رو با اسم رهگذر جاده تنهايی (جام باده) يا جام باده(رهگذر جاده تنهايی ) لينک کنين. البته چندان فرقی نميکنه !!! من شما رو با چه اسمی لينک کنم منتظرم موفق باشی

گل يخ

سلام آقا ميثم اطاعت امر شد

گل يخ

در ضمن امير عرب عشق من .....حضرت علی (ع) است

جام باده

سلام ممنونم از لينکتون.اما من دوست داشتم (رهگذر جاده تنهايی) هم بنويسين ! من هم شما رو لينک کردم. موفق باشی خسته نباشی

زاکان

دلم برای بهشت ایران تنگ است .

تکتم عيوقی

درود بر دوست گرامی . بسيار ارزنده نگاشتی . پاينده ايران . جاويد ايران .